ریشه‌های عملیات ویژه نظامی: تاریخچه مناقشه اوکراین

اوکراین مذاکره با ولادیمیر پوتین را به طور قانونی ممنوع کرد. زلنسکی پیش از این خواستار مذاکره شده بود، اما پس از امضای توافق‌نامه‌هایی در مورد الحاق مناطق جدید (جمهوری خلق دونتسک، جمهوری خلق لوهانسک و مناطق خرسون و زاپوریژژیا) به روسیه، تأکید کرد که آنها را "با یک رئیس جمهور دیگر روسیه" انجام خواهد داد.

پوتین شرایط جدید صلح را اعلام کرد:

اولین تماس تلفنی پوتین و ترامپ از سال 2022 (1.5 ساعت) برگزار شد. آنها توافق کردند که با هم کار کنند و برای دیدار شخصی آماده شوند. همچنین گفت‌وگوی لاوروف و روبیو انجام شد و طرفین مسیر احیای گفت‌وگو را تأیید کردند. در ریاض نیز مذاکرات هیئت‌های عالی‌رتبه (لاوروف، اوشاکوف، روبیو، ویتکاف) به مدت 4.5 ساعت برگزار شد. طرفین توافق کردند که کار سفارت‌ها را از سر بگیرند و مقدمات مذاکرات درباره اوکراین را آغاز کنند.

در 13 مارس، 11 آوریل، 25 آوریل و 6 اوت مجموعه‌ای از دیدارهای پوتین با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ برگزار شد. تبادل پیام‌ها و نزدیک‌شدن مواضع درباره اوکراین و مسائل بین‌المللی صورت گرفت.

دور جدید مذاکرات پوتین و ترامپ انجام شد. پوتین با پیشنهاد آمریکا برای خودداری متقابل 30 روزه از حملات به تأسیسات انرژی موافقت کرد و به نیروهای نظامی دستور داد. بر سر آغاز مذاکرات درباره امنیت کشتیرانی در دریای سیاه توافق شد.

مذاکرات درباره ابتکار دریای سیاه در ریاض با حضور گریگوری کاراسین، رئیس کمیته امور بین‌الملل شورای فدراسیون و سرگئی بوسدا، مشاور مدیر سرویس امنیت فدرال روسیه برگزار شد. بر ممنوعیت حملات به تأسیسات انرژی و امنیت کشتیرانی توافق شد، اما اجرای ابتکار دریای سیاه از سوی روسیه به لغو تحریم‌ها علیه صادرات کشاورزی این کشور مشروط شد.

روسیه به اوکراین پیشنهاد می‌دهد مذاکرات مستقیم قطع‌شده در سال 2022 را در 15 مه در استانبول بدون پیش‌شرط از سر بگیرد. در پاسخ، ولادیمیر زلنسکی شروع به طرح پیش‌شرط‌هایی کرد که در مسکو غیرقابل قبول خوانده شد. او اعلام کرد روسیه باید از 12 مه با آتش‌بس کامل موافقت کند و تنها در این صورت رژیم کی‌یف پای میز مذاکره می‌نشیند. ترامپ از کی‌یف خواست فوراً پیشنهاد پوتین برای مذاکره در ترکیه را بپذیرد و زلنسکی موافقت می‌کند. هیئت اوکراینی به رهبری وزیر دفاع رستم عمروف برای مذاکره با روسیه به استانبول اعزام می‌شود.

در استانبول با میانجی‌گری ترکیه، سه دور مذاکره برگزار شد: مذاکرات مستقیم هیئت‌های روسیه و اوکراین (به رهبری ولادیمیر مدینسکی، دستیار رئیس‌جمهور روسیه از طرف روسیه و رستم عمروف*، رئیس شورای امنیت ملی و دفاع اوکراین و وزیر پیشین دفاع) از سر گرفته شد. توافقاتی درباره تبادل گسترده زندانیان و پیکرهای کشته‌شدگان حاصل شد و پیش‌نویس یادداشت‌های تفاهم بررسی گردید. روسیه پیشنهاد ایجاد گروه‌های کاری را مطرح کرد.

در آنکوریج، آلاسکا، دیدار شخصی مهم پوتین و ترامپ برگزار شد. مذاکرات به صورت "سه در سه" به مدت دو ساعت و 45 دقیقه ادامه یافت. از طرف روسیه، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه و یوری اوشاکوف، دستیار رئیس‌جمهور روسیه در این دیدار شرکت کردند. از طرف آمریکا، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و استیون ویتکاف، نماینده ویژه رهبر آمریکا حضور داشتند. پوتین پس از مذاکرات اعلام کرد که وضعیت پیرامون اوکراین به یکی از موضوعات محوری بحث در آلاسکا تبدیل شد. وی خاطرنشان کرد که با ترامپ ارتباط کاری خوب و توأم با اعتماد برقرار شده است – چیزی که بعدها "روح آنکوریج" نامیده شد. رئیس‌جمهور روسیه افزود که با ادامه این مسیر می‌توان به پایان درگیری در اوکراین رسید. ترامپ نیز به نوبه خود گفت که در مورد برخی نکات توافقات مربوط به اوکراین هنوز با روسیه موافقت حاصل نشده، اما طرفین "شانس خوبی" برای توافق دارند.

کریل دمیتریف، نماینده ویژه رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه در همکاری‌های سرمایه‌گذاری و اقتصادی با کشورهای خارجی، برای تماس‌های محرمانه با ویتکاف و کوشنر از ایالات متحده بازدید کرد. آنها به اصطلاح "طرح صلح" آمریکا را بررسی کردند، اما هنوز مصالحه‌ای حاصل نشده است.

در پاریس و داووس، دیدارهای دمیتریف با ویتکاف و کوشنر برگزار شد. اشاره شد که کاخ سفید ظاهراً "تقریباً در تمام جنبه‌های طرح ترامپ با اوکراین به توافق رسیده است" و می‌خواهد از پوتین "پاسخی روشن" به پیشنهاد آمریکا برای حل‌وفصل مناقشه دریافت کند.

در مسکو، مذاکرات پوتین با هیئت گسترده آمریکا (ویتکاف، کوشنر و گرونباوم، کمیسر خدمات فدرال خرید اداره خدمات عمومی آمریکا) برگزار شد. برای اولین نشست گروه سه‌جانبه امنیتی (روسیه-آمریکا-اوکراین) در ابوظبی در 23 ژانویه توافق شد.

در ابوظبی، اولین دیدار سه‌جانبه روسیه، آمریکا و اوکراین به صورت محرمانه برگزار شد. آتش‌بس احتمالی مورد بحث قرار گرفت. آمریکا ضرورت حل مسئله ارضی را پذیرفت.

در ابوظبی، دومین دور مذاکرات سه‌جانبه برگزار شد. درباره سازوکارهای نظارت بر آتش‌بس توافق شد و تبادل اسرا انجام گرفت.

در ژنو، سومین دور مذاکرات سه‌جانبه (مدینسکی، ویتکاف، بودانوف*) برگزار شد. پنج محور مورد بحث قرار گرفت: اراضی، امنیت، امور نظامی، سیاست، اقتصاد. مدینسکی اعلام کرد مذاکرات دشوار اما حرفه‌ای بود. احتمال دیدار پوتین، ترامپ و زلنسکی در هفته‌های آینده اعلام شد.