گزارش و تحلیل

کارشناس: مراسم تشییع و وداع با رهبر شهید ایران، صحنه‌ای برای بازنمایی همبستگی اجتماعی ایرانیان است

اشتراک
در مراسم تشییع امام خامنه ای میلیون ها نفر شرکت می کنند. این جمعیت عظیم از ایران و حتی خارجیان به سیاستمداران آمریکا و اسراییل چه جیزی را نشان می دهد؟ حضور تعداد بزرگی از هئیت های مقامات خارجی شامل هئیت روسیه در این مراسم بسیار قابل توجه است.
این موضوع چه چیزی را درباره سیاسی خارجی که ایران تحت نظات امام خامنه ای دنبال میکرد نشان می دهد؟ چرا شهادت وی چنین همدلی را برانگیخت؟
کیوان گراوند، استاد دانشکده تعلیم و تربیت اسلامی واحد ـ تهران جنوب به این سوالات خبرنگار ما چنین پاسخ داد:
این امر به تحولات آینده سیاسی، اجتماعی و دیپلماتیک ایران بستگی خواهد داشت؛ پرسشی که پاسخ آن نه در روزهای سوگ، بلکه در سال‌های پس از این مراسم روشن‌تر خواهد شد.
مراسم تشییع و وداع با آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر شهید ایران، را نمی‌توان صرفاً یک آیین سوگواری عاطفی قلمداد کرد؛ این رویداد علاوه بر بُعد احساسی، صحنه‌ای برای بازنمایی همبستگی اجتماعی، بازتاب جهت‌گیری سیاست خارجی ایران و ارسال پیام‌هایی در سطح منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای است؛ پیام‌هایی که در تحلیل بازیگران داخلی و خارجی و در محاسبات امنیتی و ژئوپلیتیکی نادیده گرفته نخواهند شد. در سنت ایرانی‌ـ‌اسلامی، مراسم وداع معمولاً نمادی از همبستگی اجتماعی محسوب می‌شود و در این مورد نیز حضور گروه‌های متنوع اجتماعی و سیاسی قابل توجه بود. با توجه به جایگاه و نفوذ فکری رهبر فقید، افراد با گرایش‌های مختلف در این مراسم شرکت داشتند، تمایزهای سیاسی کمرنگ‌تر شد و اشتراکاتی در مفاهیمی مانند هویت ملی و تعلق به سرزمین شکل گرفت.این حضور گسترده از سوی برخی به‌عنوان نشانه‌ای از انسجام اجتماعی ارزیابی شده است، در حالی که گزارش‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد بخشی از جامعه، به‌ویژه درگیر با مسائل اقتصادی و پیامدهای تنش‌های اخیر، در این مراسم مشارکت نداشتند. این تفاوت‌ها نشان‌دهنده تنوع دیدگاه‌ها در جامعه ایران است و یادآور این واقعیت که هیچ تصویر واحدی نمی‌تواند همه لایه‌های اجتماعی را در خود جای دهد. با این حال، حجم و گستره حضور مردمی در تهران و دیگر شهرها، این رویداد را در زمره بزرگ‌ترین گردهمایی‌های سیاسی‌ـ‌اجتماعی سال‌های اخیر قرار داده است.در روزهای گذشته، انتشار گزارش‌ها و مطالبی درباره حضور گسترده زائران و اتباع کشورهای همسایه در این‌گونه مراسم‌ها، بار دیگر توجه رسانه‌ها و کاربران شبکه‌های اجتماعی را به خود جلب کرده است. این موضوع، به‌ویژه در ارتباط با ترکیب جمعیتی شرکت‌کنندگان در تجمعات بزرگ، به یکی از محورهای بحث در فضای عمومی تبدیل شده است. تحلیلگران مسائل اجتماعی معتقدند حضور مهمانان کشورهای دیگر، به‌ویژه شیعیان عراق و افغانستان، در برنامه‌های مذهبی و رسمی در ایران پدیده‌ای مسبوق به سابقه است و برخی این حضور را نشانه‌ای از پیوندهای مذهبی و منطقه‌ای می‌دانند. نحوه پوشش رسانه‌ای این موضوع نیز بیانگر حساسیت افکار عمومی نسبت به ترکیب جمعیتی این تجمعات و بازتاب‌های بین‌المللی آن است.حضور میلیونی مردم از داخل و خارج کشور، از نگاه حامیان، نشانه‌ای از ظرفیت بسیج اجتماعی و استمرار نوعی حمایت در بخشی از جامعه تلقی می‌شود. چنین تصویری می‌تواند در محاسبات راهبردی به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های قدرت نرم، در کنار توان نظامی، مورد توجه قرار گیرد و بر برآورد هزینه‌های تقابل تأثیر بگذارد؛ در عین حال، برخی تحلیلگران تأکید دارند که این تصویر باید در کنار سایر شاخص‌های اجتماعی و اقتصادی بررسی شود تا از تبدیل شدن به خوانشی یک‌سویه و صرفاً نمادین جلوگیری شود. آنچه مسلم است این است که صحنه‌های حضور گسترده مردم، بخشی از داده‌های میدانی است که برای بازیگران خارجی در ارزیابی میزان انسجام و توان بسیج داخلی ایران اهمیت پیدا می‌کند.در تحلیل‌های رسانه‌ای، این حضور گسترده فراتر از یک آیین سوگواری تلقی شده و به‌عنوان رویدادی با پیام‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای مورد توجه قرار گرفته است. در این تحلیل‌ها تأکید می‌شود که در دنیای امروز، قدرت کشورها صرفاً با شاخص‌های نظامی سنجیده نمی‌شود، بلکه عواملی مانند انسجام اجتماعی، سرمایه اجتماعی و توان بسیج افکار عمومی نیز در ارزیابی قدرت ملی نقش دارند. از این منظر، تصاویر مربوط به حضور گسترده مردم، علاوه بر بازتاب داخلی، می‌تواند در محاسبات راهبردی سایر کشورها نیز مورد توجه قرار گیرد و در ارزیابی هزینه‌های احتمالی تقابل و سطح بازدارندگی نقش ایفا کند؛ هرچند تحقق آثار بلندمدت آن به مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، اقتصادی و بین‌المللی وابسته است.در خصوص حضور گسترده هیئت‌های خارجی، مشارکت مقامات کشورهای مختلف، به‌ویژه روسیه، چین و برخی کشورهای منطقه، نشان می‌دهد که سیاست خارجی ایران در سال‌های اخیر بر توسعه روابط با کشورهای غیرغربی و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای متمرکز بوده است. این حضور را می‌توان نشانه‌ای از تداوم این روابط در سطوح سیاسی و راهبردی دانست، در حالی که غیبت کشورهای غربی نیز بیانگر استمرار شکاف‌های ژئوپلیتیکی است. ترکیب هیئت‌های حاضر، تصویری نسبتاً روشن از جهت‌گیری سیاست خارجی ایران در دوره رهبری آیت‌الله خامنه‌ای ارائه می‌دهد؛ دوره‌ای که در آن تلاش شده است شبکه‌ای از روابط دوجانبه و چندجانبه با کشورهای آسیایی، اوراسیایی و همسایگان منطقه‌ای تقویت شود.
نوار خبری
0
loader
بحث و گفتگو
Заголовок открываемого материала