گزارش و تحلیل

بیانیه سه‌جانبه شنژن، دلیلی بر معامله قدرت‌ها بر سر ایران نیست

© Sputnik / Sergey Bobylev /  مراجعه به بانک تصاویر بیانیه سه‌جانبه شنژن، دلیلی بر معامله قدرت‌ها بر سر ایران نیست
بیانیه سه‌جانبه شنژن، دلیلی بر معامله قدرت‌ها بر سر ایران نیست - اسپوتنیک ایران  , 1920, 20.11.2026
اشتراک
تهران باید با حفظ ارتباط با بازیگران مختلف، منافع و نگرانی‌های خود را به‌روشنی مطرح کند.
مریم خالقی‌نژاد، پژوهشگر پسادکتری علوم سیاسی، در گفت‌وگو با اسپوتنیک اظهار داشت که دیدار سه‌جانبه رؤسای جمهور آمریکا، روسیه و چین در 19 نوامبر 2026 در شنژن، به دلیل طرح موضوعاتی همچون امنیت جهانی، خطر جنگ هسته‌ای، تأمین انرژی و نقش سازمان ملل اهمیت دارد. یکی از پرسش‌های مهم، پیامدهای احتمالی این گفت‌وگوها برای ایران است. اگرچه در بیانیه مشترک سه کشور نامی از ایران برده نشده، تأکید بر کاهش خطرات هسته‌ای و جلوگیری از گسترش تسلیحات، در کنار اظهارات ترامپ درباره ایران، باعث شده است این نشست از منظر پرونده هسته‌ای تهران نیز مورد توجه قرار گیرد.
خالقی‌نژاد تأکید کرد که میان مطرح شدن ایران در گفت‌وگوهای سه‌جانبه و معامله کردن بر سر ایران تفاوت وجود دارد. قدرت‌های بزرگ ممکن است درباره موضوعات مؤثر بر امنیت جهانی گفت‌وگو کنند، بی‌آنکه به توافق مشخصی درباره یک کشور رسیده باشند. بیانیه منتشرشده هیچ نشانه مستقیمی از توافق بر سر امتیازدهی، اعمال فشار مشترک یا تقسیم نقش در قبال ایران ارائه نمی‌دهد، بنابراین، نتیجه‌گیری قطعی درباره معامله سه‌جانبه زودهنگام است.
البته نمی‌توان احتمال گفت‌وگوهای پشت درهای بسته را نادیده گرفت، زیرا همه تفاهم‌ها در اسناد رسمی منعکس نمی‌شوند. از سوی دیگر، روسیه و چین نیز بر اساس منافع ملی خود تصمیم می‌گیرند و همکاری یا حمایت دیپلماتیک آنها از ایران به معنای تعهد بی‌قیدوشرط نیست. حتی شرکای راهبردی در بزنگاه‌های حساس، هزینه و فایده تصمیم‌های خود را می‌سنجند و ممکن است در موضوعی با ایران همراه شوند و در موضوعی دیگر اولویت‌های متفاوتی داشته باشند.
این پژوهشگر درباره مواضع آمریکا نیز گفت که واشنگتن خواهان محدودسازی فعالیت هسته‌ای ایران و جلوگیری از دستیابی این کشور به سلاح هسته‌ای است. گزارش‌های منتشرشده درباره حمله آمریکا به ایران نیز در صورت تأیید صحت و جزئیات، اهمیت ارزیابی رفتار واشنگتن را دوچندان می‌کند. از این رو، اظهارات کلی درباره گفت‌وگو و کاهش تنش را نمی‌توان نشانه تغییر قطعی سیاست آمریکا دانست. وی همچنین با اشاره به دیگر محورهای بیانیه، از جمله اصلاح سازمان ملل، تأمین انرژی و حدود اختیارات نهادهایی مانند دیوان کیفری بین‌المللی، تصریح کرد که این توافق‌ها تا زمانی که اهداف و سازوکار اجرایی مشخصی نداشته باشند، بیشتر جهت‌گیری‌های کلی محسوب می‌شوند. اصلاح سازمان ملل نیز نمی‌تواند صرفاً به خواست سه عضو دائم شورای امنیت محدود شود و به مشارکت و پذیرش گسترده‌تر کشورهای عضو نیاز دارد.
خالقی‌نژاد خاطرنشان کرد که اگرچه آمریکا، روسیه و چین به‌عنوان سه قدرت تأثیرگذار نظام بین‌الملل، از ظرفیت قابل‌توجهی برای اثرگذاری بر معادلات جهانی برخوردارند، اما تصمیم‌گیری درباره آینده سایر کشورها صرفاً در اختیار این قدرت‌ها نیست.
از سوی دیگر، رقابت آمریکا و چین در حوزه‌هایی مانند فناوری‌های پیشرفته، تراشه‌ها و هوش مصنوعی همچنان ادامه دارد و همکاری احتمالی آنها در زمینه کاهش خطرات هسته‌ای به معنای پایان رقابت نیست. روسیه نیز منافع و اولویت‌های مستقل خود را دنبال می‌کند. بنابراین، تصویر شکل‌گیری یک ائتلاف کاملاً یکپارچه میان سه قدرت با واقعیت روابط بین‌الملل سازگار نیست.
این کارشناس در پایان تأکید کرد که پیام اصلی نشست برای ایران، نه بدبینی مطلق به قدرت‌های بزرگ و نه دل‌بستن به حمایت خودکار آنها، بلکه ضرورت تقویت ابتکار دیپلماتیک و حفظ نقش مستقل در تصمیم‌های مربوط به آینده کشور است.
تهران باید با حفظ ارتباط با بازیگران مختلف، منافع و نگرانی‌های خود را به‌روشنی مطرح کند. به گفته خالقی‌نژاد، بیانیه منتشرشده به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که ایران به موضوع معامله میان آمریکا، روسیه و چین تبدیل شده است. با این حال، اظهارات منتسب به ترامپ و جایگاه پرونده هسته‌ای ایران، هوشیاری دیپلماتیک را ضروری می‌کند. معیار قضاوت درباره این نشست، نه عنوان تاریخی و نه گمانه‌زنی درباره توافق‌های پشت درهای بسته، بلکه تصمیم‌های عملی بعدی و پیامدهای آنها برای منافع و امنیت ایران خواهد بود.
نوار خبری
0
loader
بحث و گفتگو
Заголовок открываемого материала