گزارش و تحلیل

ایران باید رقابت قدرت‌های بزرگ را به فرصتی برای تقویت استقلال راهبردی تبدیل کند

© www.middleeast.org.uaایران باید رقابت قدرت‌های بزرگ را به فرصتی برای تقویت استقلال راهبردی تبدیل کند
ایران باید رقابت قدرت‌های بزرگ را به فرصتی برای تقویت استقلال راهبردی تبدیل کند - اسپوتنیک ایران  , 1920, 20.11.2026
اشتراک
رقابت آمریکا، روسیه و چین برای ایران هم فرصت ژئوپلیتیکی و هم مخاطره راهبردی ایجاد می‌کند.
افسانه خسروی، استاد دانشگاه و کارشناس روابط بین‌الملل، در گفت‌وگو با اسپوتنیک اظهار داشت: جایگاه ایران در رقابت آمریکا، روسیه و چین را باید در چارچوب واقع‌گرایی ساختاری و واقع‌گرایی تهاجمی تحلیل کرد. از این منظر، همکاری روسیه و چین با ایران بخشی از راهبرد موازنه‌سازی در برابر نفوذ آمریکا و جلوگیری از تثبیت برتری راهبردی واشنگتن در خاورمیانه است. موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در محل اتصال خلیج فارس، دریای عمان، آسیای مرکزی و قفقاز، در کنار منابع انرژی و دسترسی به مسیرهای حیاتی تجارت بین‌المللی، این کشور را به یکی از بازیگران مؤثر در معادلات اوراسیا تبدیل کرده است.
خسروی با اشاره به اشتراک منافع روسیه و چین در قبال ایران تصریح کرد که مخالفت با یک‌جانبه‌گرایی آمریکا و نظم بین‌المللی مبتنی بر هژمونی واشنگتن، مهم‌ترین نقطه همگرایی مسکو و پکن است. بااین‌حال، این همگرایی به معنای شکل‌گیری یک اتحاد راهبردی با تعهدات دفاعی مشترک نیست. روسیه بیشتر از منظر موازنه نظامی و رقابت امنیتی با غرب به ایران می‌نگرد، درحالی‌که اولویت چین، امنیت انرژی، ثبات بازارهای منطقه‌ای و گسترش نفوذ اقتصادی است. تفاوت در میزان پذیرش ریسک و رقابت دو کشور با ایران در برخی بازارهای صادرات انرژی نیز نشان می‌دهد که همکاری‌های سیاسی و امنیتی لزوماً اختلاف منافع اقتصادی را از میان نمی‌برد. در همین چارچوب، بیانیه مشترک رؤسای جمهور آمریکا، روسیه و چین در نشست شنژن نیز قابل توجه است.
تأکید سه قدرت بر اصلاح سازمان ملل، تأمین پایدار انرژی، احترام به مصونیت مقامات دولتی و گفت‌وگو برای کاهش خطرات هسته‌ای، نشان‌دهنده امکان همکاری آنها در برخی موضوعات کلان بین‌المللی است. اما نبود هرگونه اشاره مستقیم به ایران در این بیانیه نشان می‌دهد که همگرایی سه قدرت در مسائل جهانی را نباید به معنای توافق آنها درباره پرونده تهران دانست.
در این بیانیه، توافق بر سر افزایش تولید و عرضه فرآورده‌های نفتی و حفظ جریان پایدار انرژی، از منظر جایگاه ایران در بازار انرژی و مسیرهای انتقال آن اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین تأکید بر اصلاح ساختار سازمان ملل و جلوگیری از سوءاستفاده دیوان کیفری بین‌المللی از اختیارات خود، بیانگر حساسیت مشترک سه قدرت نسبت به ساختار حکمرانی جهانی و نحوه اعمال صلاحیت نهادهای بین‌المللی است.
بااین‌حال، این توافق‌ها در سطح اصول و اعلام مواضع مشترک قرار دارند و به‌خودی‌خود تعهد امنیتی یا حمایت عملی از کشورهای ثالث ایجاد نمی‌کنند. از سوی دیگر، راهبرد آمریکا در قبال ایران همچنان در چارچوب حفظ برتری منطقه‌ای، محدودسازی توانمندی‌های هسته‌ای و نظامی تهران و جلوگیری از تغییر موازنه قدرت به زیان متحدان منطقه‌ای واشنگتن قابل تحلیل است. بنابراین، همکاری‌های اقتصادی، دیپلماتیک و حتی نظامی روسیه و چین با ایران نیز نباید به معنای برخورداری از تضمین دفاعی و تعهد آنها به ورود مستقیم در یک منازعه تلقی شود، زیرا تصمیم قدرت‌های بزرگ در نهایت تابع محاسبه منافع و هزینه‌های آنهاست.
این کارشناس در جمع‌بندی خاطرنشان کرد که رقابت آمریکا، روسیه و چین برای ایران هم فرصت ژئوپلیتیکی و هم مخاطره راهبردی ایجاد می‌کند. این رقابت می‌تواند قدرت چانه‌زنی تهران و امکان تنوع‌بخشی به شرکای اقتصادی، سیاسی و دفاعی را افزایش دهد. اما وابستگی نامتقارن به یک یا دو قدرت خارجی، استقلال تصمیم‌گیری و قدرت مانور دیپلماتیک ایران را محدود می‌کند.
ازاین‌رو، تهران باید با اتخاذ سیاست موازنه‌سازی فعال، تنوع‌بخشی به روابط خارجی، حفظ ظرفیت دیپلماسی با آمریکا و اروپا، تقویت روابط با کشورهای خلیج فارس و کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی در برابر تحریم‌ها، از تبدیل شدن به عرصه رقابت نیابتی قدرت‌های بزرگ جلوگیری کند. به گفته خسروی، مهم‌تر از همه، ایران باید موقعیت ژئوپلیتیکی خود را به مزیت ژئواکونومیک تبدیل کند.
زیرا جایگاه واقعی این کشور در نظم چندقطبی نه صرفاً با نزدیکی به شرق یا غرب، بلکه با قدرت اقتصادی، توان بازدارندگی، استقلال تصمیم‌گیری و قدرت چانه‌زنی بین‌المللی تعیین خواهد شد.
نوار خبری
0
loader
بحث و گفتگو
Заголовок открываемого материала