ایران می‌تواند نه‌تنها گروسی را از سمت دبیرکلی سازمان ملل محروم، بلکه به کار سیاسی او نیز پایان دهد

© telegram ir_sputnikایران می‌تواند نه‌تنها گروسی را از سمت دبیرکلی سازمان ملل محروم، بلکه به کار سیاسی او نیز پایان دهد
ایران می‌تواند نه‌تنها گروسی را از سمت دبیرکلی سازمان ملل محروم، بلکه به کار سیاسی او نیز پایان دهد - اسپوتنیک ایران  , 1920, 11.11.2026
اشتراک
رجب صفروف، رئیس مرکز مطالعات ایران معاصر: بهای این بازی بیش از آن است که به نظر می‌رسد.
رجب صفروف، رئیس مرکز مطالعات ایران معاصر: وقتی از انتخابات دبیرکل سازمان ملل صحبت می‌شود، معمولاً تصور می‌شود که این یک روند دیوان‌سالارانه "بی‌صدا" است. اما در سال 2026 اوضاع به‌سرعت تغییر کرد: ایران مسئله نامزدی رافائل گروسی را به ابزاری برای فشار سیاسی سخت تبدیل کرده است. تهدید خروج از ان‌پی‌تی، اولتیماتوم‌ها، اتهام‌های علنی "همدستی" و "هل‌دادن به سمت جنگ" — همه این‌ها نه‌تنها انتخاب گروسی را ناممکن می‌کند، بلکه خودِ امکان ادامه حیات سیاسی او را زیر سؤال می‌برد.
جوهر تهدید این است که ایران وضعیتی ایجاد می‌کند که در آن حمایت از گروسی "سمی" می‌شود. هر عضو دائم شورای امنیت که علناً "موافق" باشد، خطر آن را دارد که در پاسخ، خروج نمایشی ایران از پیمان بنیادین عدم اشاعه هسته‌ای را شاهد باشد. و این دیگر یک اختلاف دیپلماتیک نیست، بلکه یک بحران سیستمی است.
بن‌بست سیاسی: چگونه یک اولتیماتوم، یک نامزد را "غیرقابل انتخاب" می‌کند
سازوکار انتخاب دبیرکل سازمان ملل نه‌تنها به اکثریت رسمی، بلکه به اجماع میان اعضای دائم شورای امنیت نیاز دارد. حتی اگر یکی از آن‌ها علناً وتو نکند، کافی است مخالفت خود را آشکارا بیان کند تا نامزد "نامناسب" شود و در نهایت رأی نیاورد. ایران با پیونددادن خروج از ان‌پی‌تی به رأی‌گیری درباره گروسی دقیقاً همین اثر را ایجاد می‌کند: حمایت از گروسی را معادل تأیید فروپاشی رژیم عدم اشاعه می‌سازد.
برای آمریکا و بریتانیا که سنتاً خط سخت را در قبال ایران پیش می‌برند، اوضاع به‌ویژه دردناک است: حمایت آن‌ها از گروسی به‌عنوان مشروعیت‌بخشی به فشار بر ایران تلقی می‌شود. برای روسیه و چین که پیوسته سیاسی‌شدن آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را نقد می‌کنند، حمایت از گروسی به‌معنای دست‌کشیدن از استدلال‌های خودشان است. فرانسه نیز که سنتاً میان سخت‌گیری و چندجانبه‌گرایی توازن برقرار می‌کند، در وضعیتی قرار می‌گیرد که هر گامی به از دست رفتن نفوذ منجر می‌شود.
در نتیجه گروسی در دام می‌افتد: حتی اگر به‌طور رسمی نامزد بماند، بهای سیاسی انتخاب او بیش از حد بالا می‌شود. و در دیپلماسی، بهای بالا تقریباً همان بی‌شانس‌بودن است.
ضربه به اعتبار: "همدستی از راه بی‌عملی"
عنصر کلیدی راهبرد ایران نه‌فقط مسدودکردن گروسی، بلکه بی‌اعتبارکردن اوست. اتهام "همدستی از راه بی‌عملی" نه به روندهای رسمی، بلکه به اعتبار او ضربه می‌زند. ماهیت این اتهام‌ها چنین است:
گروسی گزارش‌های نگران‌کننده می‌نویسد، هرچند فقدان نشانه‌های برنامه هسته‌ای در ایران را می‌پذیرد.
آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان از آن‌ها به‌عنوان مبنای قطعنامه "عدم پایبندی" استفاده می‌کنند — برای نخستین بار در 20 سال. گزارش فنی به ابزار سیاسی تبدیل شد.
این قطعنامه راه را برای بازگشت مکانیسم ماشه (Snapback) باز می‌کند: بدون گزارش گروسی، چنین چیزی ممکن نبود.
12 ژوئن — قطعنامه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، چند ساعت بعد — حملات اسرائیل به ایران؛ عبارات گزارش به‌عنوان توجیه نقل شد.
گروسی متجاوز را صریحاً محکوم نمی‌کند — تهران این را "همدستی از راه بی‌عملی" می‌نامد.
اسناد افشاشده: ادعا می‌شود داده‌ها از طریق پلتفرم Palantir Mosaic به اسرائیل منتقل شده است.
نتیجه: مکانیسم ماشه فعال می‌شود، تحریم‌های سازمان ملل بازمی‌گردند — و تنها "مبنای فنی" تمام این زنجیره، گزارش‌های گروسی است.
از منظر حقوق بین‌الملل، دبیرکل سازمان ملل شخصیتی است که باید حداکثر بی‌طرفی را حفظ کند و به ابزار فشار یک گروه از دولت‌ها بر گروه دیگر تبدیل نشود. اگر او به‌عنوان "نامزد خودی" غرب تلقی شود، اعتماد به خودِ این سمت تضعیف می‌شود. و اعتماد، سرمایه اصلی دبیرکل است. بدون آن، نمی‌توان میانجی، صلح‌ساز و داور بود.
به همین دلیل است که اظهارات ایران مانند زهری بلندمدت عمل می‌کند: حتی اگر گروسی نامزد نشود، سایه اتهام‌ها باقی می‌ماند. برای سیاستمداری که به ادامه کار در نهادهای بین‌المللی امید دارد، این تقریباً حکم محکومیت است.
دام حقوقی: 3 ماهی که همه‌چیز را تعیین می‌کند
مهم است بدانیم که خروج از ان‌پی‌تی اقدامی آنی نیست. بر اساس ماده X این پیمان، دولت باید 3 ماه پیش از خروج، شورای امنیت و همه اعضا را مطلع کند و "شرایط استثنایی" را ذکر کند. یعنی حتی اگر ایران تصمیم بگیرد، جامعه بین‌المللی زمان مانور خواهد داشت. اما همین 3 ماه به اهرم اصلی سیاسی تبدیل می‌شود.
به‌محض اینکه ایران رسماً قصد خروج را اعلام کند، شمارش معکوس آغاز می‌شود. و در این لحظه، هرگونه حمایت از گروسی به‌عنوان تأیید این گام تلقی خواهد شد. یعنی دیپلمات‌هایی که پیش‌تر می‌توانستند بگویند "ما از گروسی حمایت می‌کنیم، اما امیدوار به کاهش تنش هستیم"، اکنون مجبورند انتخاب کنند: یا از حمایت گروسی دست بکشند، یا بپذیرند که آماده فروپاشی رژیم عدم اشاعه هستند. این فضای مانور را به‌شدت محدود و گروسی را به نامزدی سمی تبدیل می‌کند.
پیامدهای منطقه‌ای: اثر دومینو و بهای اعتماد
خروج ایران از ان‌پی‌تی نه‌فقط بحرانی پیرامون یک کشور، بلکه نشانه‌ای برای دولت‌هایی خواهد بود که در کارآمدی رژیم عدم اشاعه تردید دارند. اگر ایران از ان‌پی‌تی خارج شود و برنامه هسته‌ای خود را بدون نظارت توسعه دهد، می‌تواند واکنش زنجیره‌ای در منطقه با پیامدهای غیرقابل پیش‌بینی برانگیزد.
عربستان سعودی، ترکیه و مصر — همه این کشورها با دقت می‌نگرند که تضمین‌های بین‌المللی چقدر قابل اعتمادند. اگر معلوم شود که از پیمان می‌توان به‌عنوان اهرم فشار استفاده کرد و بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ناخواسته به منبع داده‌های اطلاعاتی برای حملات نظامی تبدیل می‌شوند، اعتماد به این نظام فرو می‌ریزد. و آن‌وقت مسئله کار گروسی تنها بخشی از بحرانی بزرگ‌تر می‌شود: زیرا او در لحظه‌ای ریاست آژانس را بر عهده داشت که این نظام دچار اختلال شد.
گزینه 1: اولتیماتوم کار می‌کند — گروسی نامزدی خود را پس می‌گیرد. غرب با درک اینکه بهای انتخاب، فروپاشی رژیم عدم اشاعه است، آن را پس می‌گیرد. ایران در ان‌پی‌تی می‌ماند، اما یک رویه به دست می‌آورد: با تهدید خروج می‌توان شرایط را دیکته کرد. سرمایه سیاسی گروسی به‌شدت آسیب می‌بیند.
گزینه 2: غرب همه‌چیز را به خطر می‌اندازد — گروسی انتخاب می‌شود. آمریکا و بریتانیا معتقدند ایران بلوف می‌زند. ایران یا تهدید را اجرا می‌کند (بحران سیستمی، گروسی نماد شکست)، یا عقب‌نشینی می‌کند و آبرو می‌بازد (دیگر تهدیدها را باور نمی‌کنند، اما اعتبار گروسی هم آسیب می‌بیند — انتخاب او محرک بحران شد).
گزینه 3: سازش. در پشت پرده: گروسی سمت بالایی در سازمان ملل می‌گیرد (اما نه دبیرکلی)، ایران با تضمین‌ها در ان‌پی‌تی می‌ماند. واقع‌بینانه‌ترین سناریو، اما آن هم کار گروسی را نجات نمی‌دهد: ضرورت "معاوضه" نشان می‌دهد که نامزدی او بیش از حد بحث‌برانگیز بود.
چرا این پایان کار اوست
حتی اگر گروسی سمتی بگیرد، کار سیاسی او به‌عنوان داور مستقل بین‌المللی تمام خواهد شد. اتهام‌های جانبداری، تلقی او به‌عنوان "نامزد غرب" و پیوندش با بحران عدم اشاعه — همه این‌ها او را برای نقش صلح‌ساز و میانجی نامناسب می‌کند. در سازمان‌های بین‌المللی، اعتبار همه‌چیز است. و اعتبار گروسی اکنون در معرض خطر جدی است.
علاوه بر این، حتی اگر او از ریاست آژانس بین‌المللی انرژی اتمی کنار برود و بخواهد سکوی دیگری پیدا کند، سایه بحران ایران او را دنبال خواهد کرد. زیرا در دوره او نقطه عطفی رخ داد: بازرسان از ناظران بی‌طرف به بخشی از سازوکار فشار تبدیل شدند. و این نقطه عطف دیگر قابل بازگشت نیست.
نتیجه‌گیری: درسی برای این نظام
ماجرای نامزدی گروسی تنها یک اپیزود در رقابت بر سر کرسی دبیرکلی نیست. نشانه‌ای از بحران عمیق اعتماد به نهادهای بین‌المللی است. اگر نظام جایگزینی به ایران پیشنهاد نکند — تضمین‌های امنیتی، سازوکارهای واقعی برای غیرسیاسی‌کردن بازرسی‌ها، قواعد شفاف بازی — چنین اولتیماتوم‌هایی عادی خواهند شد.
و برای رافائل گروسی این یعنی حتی اگر به‌طور رسمی برخی مواضع را حفظ کند، نقش او به‌عنوان داور مستقل از دست رفته است. ایران نه‌تنها او را از سمت دبیرکلی محروم می‌کند، بلکه خودِ امکان ادامه کار سیاسی او را که بر اعتماد و بی‌طرفی استوار است زیر سؤال می‌برد. و این شاید جدی‌ترین ضربه از میان همه ضربه‌های ممکن باشد.
نوار خبری
0
loader
بحث و گفتگو
Заголовок открываемого материала