شکست راهبرد امنیت وارداتی و ظهور ایران بهعنوان محور امنیت منطقهای
© telegram ir_sputnik
اشتراک
اکبر معصومی کارشناس مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با اسپوتنیک اظهار داشت: سفر نمایندگان ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان به تهران نشانه‌ای از بازنگری در معادلات امنیتی منطقه و پذیرش تدریجی این واقعیت است که هیچ ترتیبات پایداری برای تأمین امنیت خاورمیانه، بدون مشارکت مؤثر جمهوری اسلامی ایران امکان‌پذیر نیست.
وی در ادامه افزود: ریاض طی دهه‌های گذشته، بخش مهمی از راهبرد دفاعی خود را بر همکاری نظامی با ایالات متحده و اتکا به چتر امنیتی قدرت‌های فرامنطقه‌ای بنا کرده است. بااین‌حال، تحولات منطقه نشان داده‌اند که خرید تسلیحات پیشرفته و میزبانی از نیروهای خارجی، لزوماً به معنای دستیابی به امنیت پایدار نیست. آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی، تداوم تنش‌ها و ضرورت حرکت به سمت تنش‌زدایی با تهران، محدودیت‌های این الگو را آشکار کرده است. از این منظر، می‌توان گفت راهبرد اتکای یک‌جانبه به امنیت وارداتی با ناکامی‌های جدی مواجه شده و عربستان ناگزیر است ظرفیت‌های منطقهای را در محاسبات خود جدی‌تر بگیرد.
معصومی تصریح کرد، از سویی تلاش اسلام آباد برای ایجاد همگرایی امنیتی به دلیل روابط دفاعی با عربستان و برخورداری از روابط دیپلماتیک با ایران، میتواند نقش تسهیل‌کننده‌ای در گفت‌وگوهای منطقه ای ایفا کند. بااین‌حال، کاهش بی‌اعتمادی متقابل صرفاً با برگزاری نشست‌های سیاسی محقق نمی‌شود، بلکه به گفت‌وگوی مستمر، احترام به حاکمیت کشورهاو ایجاد سازوکارهای عملی برای مدیریت اختلافات نیاز دارد.
در این وضعیت جمهوری اسلامی ایران بشدت تاکید دارد که نباید کشورهای منطقه، فضای نظامی برای امریکا در راستای ضربه زدن به ایران را فراهم کنند که ایجاد فضای این چنینی به معنای ضربات غیر قابل جبران بزای کشورهای میزبان از پایگاه های امریکا خواهد بود.
این کارشناس ضمن اشاره به امکان شکل‌گیری نظام فراگیر امنیت منطقهای خاطر نشان کرد: تبدیل یک پیمان دفاعی محدود به سازوکاری فراگیر با مشارکت ایران، از نظر نظری امکان‌پذیر، اما در عمل دشوار است. ترکیه به دلیل عضویت در ناتو و عربستان به دلیل پیوندهای دفاعی با آمریکا، ملاحظات راهبردی خاص خود را دارند. بنابراین، شکل‌گیری نوعی "ناتوی اسلامی" با حضور ایران، بدون تغییر در برداشت‌های امنیتی اعضا و حل اختلافات بنیادین، واقع‌بینانه نخواهد بود. بااین‌حال، ایجاد چارچوبی برای گفت‌وگوی امنیتی منطقهای میتواند نقطه آغاز این مسیر باشد.
عربستان تلاش می کند با همراهی پاکستان و ترکیه، از شکست در برابر یمن فرار کند. با این رویکرد این کشور کلید حل مساله یمن را در پست تهران می بینند. بنابراین تلاش می شود در این سفر تهران را متقاعد کنند تا بتوانند جنگ یمن را با مذاکره حل و‌فصل کنند.
معصومی در پایان خاطرنشان کرد: این سفرها حاکی از نقش برجسته ایران در آینده امنیت منطقه است. این تحولات می‌توانند نشانه‌ای از افول کارآمدی الگوی امنیت وارداتی آمریکا و حرکت تدریجی به سوی ترتیبات بومی باشند. نظمی که در آن، امنیت نه از طریق رقابت تسلیحاتی و وابستگی به قدرت‌های خارجی، بلکه از مسیر همکاری میان کشورهای منطقه تأمین شود. تحقق چنین نظمی مستلزم آن است که تهران، ریاض، آنکارا و اسلام‌آباد، امنیت مشترک را بر رقابت‌های فرسایشی مقدم بدانند.
وی در ادامه افزود: ریاض طی دهه‌های گذشته، بخش مهمی از راهبرد دفاعی خود را بر همکاری نظامی با ایالات متحده و اتکا به چتر امنیتی قدرت‌های فرامنطقه‌ای بنا کرده است. بااین‌حال، تحولات منطقه نشان داده‌اند که خرید تسلیحات پیشرفته و میزبانی از نیروهای خارجی، لزوماً به معنای دستیابی به امنیت پایدار نیست. آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی، تداوم تنش‌ها و ضرورت حرکت به سمت تنش‌زدایی با تهران، محدودیت‌های این الگو را آشکار کرده است. از این منظر، می‌توان گفت راهبرد اتکای یک‌جانبه به امنیت وارداتی با ناکامی‌های جدی مواجه شده و عربستان ناگزیر است ظرفیت‌های منطقهای را در محاسبات خود جدی‌تر بگیرد.
معصومی تصریح کرد، از سویی تلاش اسلام آباد برای ایجاد همگرایی امنیتی به دلیل روابط دفاعی با عربستان و برخورداری از روابط دیپلماتیک با ایران، میتواند نقش تسهیل‌کننده‌ای در گفت‌وگوهای منطقه ای ایفا کند. بااین‌حال، کاهش بی‌اعتمادی متقابل صرفاً با برگزاری نشست‌های سیاسی محقق نمی‌شود، بلکه به گفت‌وگوی مستمر، احترام به حاکمیت کشورهاو ایجاد سازوکارهای عملی برای مدیریت اختلافات نیاز دارد.
در این وضعیت جمهوری اسلامی ایران بشدت تاکید دارد که نباید کشورهای منطقه، فضای نظامی برای امریکا در راستای ضربه زدن به ایران را فراهم کنند که ایجاد فضای این چنینی به معنای ضربات غیر قابل جبران بزای کشورهای میزبان از پایگاه های امریکا خواهد بود.
این کارشناس ضمن اشاره به امکان شکل‌گیری نظام فراگیر امنیت منطقهای خاطر نشان کرد: تبدیل یک پیمان دفاعی محدود به سازوکاری فراگیر با مشارکت ایران، از نظر نظری امکان‌پذیر، اما در عمل دشوار است. ترکیه به دلیل عضویت در ناتو و عربستان به دلیل پیوندهای دفاعی با آمریکا، ملاحظات راهبردی خاص خود را دارند. بنابراین، شکل‌گیری نوعی "ناتوی اسلامی" با حضور ایران، بدون تغییر در برداشت‌های امنیتی اعضا و حل اختلافات بنیادین، واقع‌بینانه نخواهد بود. بااین‌حال، ایجاد چارچوبی برای گفت‌وگوی امنیتی منطقهای میتواند نقطه آغاز این مسیر باشد.
عربستان تلاش می کند با همراهی پاکستان و ترکیه، از شکست در برابر یمن فرار کند. با این رویکرد این کشور کلید حل مساله یمن را در پست تهران می بینند. بنابراین تلاش می شود در این سفر تهران را متقاعد کنند تا بتوانند جنگ یمن را با مذاکره حل و‌فصل کنند.
معصومی در پایان خاطرنشان کرد: این سفرها حاکی از نقش برجسته ایران در آینده امنیت منطقه است. این تحولات می‌توانند نشانه‌ای از افول کارآمدی الگوی امنیت وارداتی آمریکا و حرکت تدریجی به سوی ترتیبات بومی باشند. نظمی که در آن، امنیت نه از طریق رقابت تسلیحاتی و وابستگی به قدرت‌های خارجی، بلکه از مسیر همکاری میان کشورهای منطقه تأمین شود. تحقق چنین نظمی مستلزم آن است که تهران، ریاض، آنکارا و اسلام‌آباد، امنیت مشترک را بر رقابت‌های فرسایشی مقدم بدانند.
