تنگه هرمز بخشی از معماری بازدارندگی که تهران حاضر به معامله بر سر آن نیست
© telegram ir_sputnik
اشتراک
محمدحسین واحدی اصل پژوهشگر مسائل بینالملل در گفتوگو با اسپوتنیک گفت: حذف موضوع مدیریت تنگه هرمز از یادداشت تفاهم ایران و آمریکا را باید در چارچوب یک بازتعریف راهبردی از سوی تهران تحلیل کرد. ایران در مقطعی که مذاکرات با واشنگتن به مراحل نهایی هماهنگی نزدیک شده بود، عملا تلاش کرد پرونده هرمز را از سطح چانهزنی با یک بازیگر فرامنطقهای خارج و به حوزه ترتیبات منطقهای منتقل کند. این تصمیم نشان میدهد تهران مایل نیست یکی از مهمترین اهرمهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی خود را وارد سازوکار توافقی با آمریکا کند، چرا که تنگه هرمز برای ایران صرفا یک گذرگاه دریایی نیست، بلکه بخشی از معماری بازدارندگی و امنیت ملی کشور محسوب میشود.
وی افزود، ایران به خوبی میداند که به دلیل وسعت جغرافیایی، پراکندگی زیرساختهای نظامی و استقرار بخش مهمی از توان موشکی در اعماق سرزمینی و مناطق کوهستانی، هدف قرار دادن مراکز حساس آن برای آمریکا و اسرائیل بسیار دشوار است. به همین دلیل نیز در سالهای اخیر تمرکز طرف مقابل بیش از هر چیز بر جنگ زیرساختی، فشار اقتصادی و ناامنسازی شریانهای حیاتی ایران قرار گرفته است.
محمدحسین واحدی تصريح کرد، در چنین شرایطی، تهران تلاش دارد ابتکار عمل در خلیج فارس را از دست آمریکا، امارات و سایر بازیگران همسو با واشنگتن خارج کند و آن را به سازوکار همکاری میان کشورهای ساحلی گره بزند. اظهارات رسمی ایران مبنی بر اینکه مسائل مربوط به تنگه هرمز با همسایگان حل خواهد شد، عملا به معنای سپردن کلیدهای امنیتی این پرونده به مجموعهای از بازیگران منطقهای از جمله عمان، عربستان سعودی و تا حدی امارات است.
وی افزود، در این میان نقش عمان برجستهتر از دیگران دیده میشود، چرا که مسقط همواره تلاش کرده میان تهران و غرب نقش میانجی متوازن را ایفا کند و در عین حال به عنوان دومین کشور ساحلی تنگه، منافع مستقیمی در ثبات آن دارد. به نظر میرسد ایران در حال حرکت به سمت مدلی است که در آن عبور و مرور دریایی، امنیت انرژی و مدیریت بحران در خلیج فارس از طریق نوعی سازوکار امنیت منطقهای و بدون حضور مستقیم بازیگران فرامنطقهای تعریف شود که البته تحقق کامل آن نیازمند کاهش سطح بیاعتمادی میان تهران و برخی کشورهای عربی است.
این پژوهشگر مسائل بینالملل خاطرنشان کرد، نگاه ایران به کشورها نیز دیگر صرفا بر اساس تقسیمبندی سنتی منطقهای و فرامنطقهای تعریف نمیشود، بلکه مفهوم ائتلاف اهمیت پیدا کرده است. تهران پیشتر نیز در اوج تنش با آمریکا اعلام کرده بود که عبور کشتیهای متعلق به کشورهای دوست از جمله روسیه و چین را تضمین میکند. این موضع نشان میدهد ایران در حال طراحی نوعی نظم دریایی مبتنی بر همسویی ژئوپلیتیکی است.
روسیه در این معادله جایگاه ویژهای دارد، چرا که علاوه بر همکاریهای راهبردی با تهران، در شرایط تحریم و فشار غرب بخشی از منافع اقتصادی و امنیتی خود را در تداوم همکاری با ایران تعریف میکند. چین نیز به دلیل وابستگی به امنیت انرژی خلیج فارس و پروژههای کلان اقتصادی خود، خواهان ثبات کنترلشده در منطقه است. از سوی دیگر، اگر ایران احساس کند کشوری در چارچوب ائتلاف عملیاتی آمریکا و اسرائیل علیه منافع تهران عمل میکند، بعید نیست محدودیتهایی را در حوزه تردد دریایی علیه آن اعمال کند.
واحدی افزود، به همین دلیل، حذف بند مربوط به هرمز از تفاهم احتمالی با آمریکا را نباید نشانه عقبنشینی ایران تلقی کرد، بلکه بیشتر باید آن را تلاشی برای حفظ اهرم راهبردی و انتقال پرونده امنیت خلیج فارس به یک مدل منطقهمحور دانست. تهران بر این باور است که هرگونه ترتیبات پایدار در خلیج فارس زمانی امکانپذیر خواهد بود که کشورهای ساحلی خود مسئولیت امنیت آبراهها را بر عهده بگیرند و بازیگران خارجی صرفا در حاشیه قرار گیرند. این رویکرد اگرچه با موانع و رقابتهای ژئوپلیتیکی جدی روبهرو است، اما نشان میدهد ایران در حال حرکت از سیاست صرفا تدافعی به سمت مهندسی یک نظم امنیتی جدید در پیرامون خود است.
وی افزود، ایران به خوبی میداند که به دلیل وسعت جغرافیایی، پراکندگی زیرساختهای نظامی و استقرار بخش مهمی از توان موشکی در اعماق سرزمینی و مناطق کوهستانی، هدف قرار دادن مراکز حساس آن برای آمریکا و اسرائیل بسیار دشوار است. به همین دلیل نیز در سالهای اخیر تمرکز طرف مقابل بیش از هر چیز بر جنگ زیرساختی، فشار اقتصادی و ناامنسازی شریانهای حیاتی ایران قرار گرفته است.
محمدحسین واحدی تصريح کرد، در چنین شرایطی، تهران تلاش دارد ابتکار عمل در خلیج فارس را از دست آمریکا، امارات و سایر بازیگران همسو با واشنگتن خارج کند و آن را به سازوکار همکاری میان کشورهای ساحلی گره بزند. اظهارات رسمی ایران مبنی بر اینکه مسائل مربوط به تنگه هرمز با همسایگان حل خواهد شد، عملا به معنای سپردن کلیدهای امنیتی این پرونده به مجموعهای از بازیگران منطقهای از جمله عمان، عربستان سعودی و تا حدی امارات است.
وی افزود، در این میان نقش عمان برجستهتر از دیگران دیده میشود، چرا که مسقط همواره تلاش کرده میان تهران و غرب نقش میانجی متوازن را ایفا کند و در عین حال به عنوان دومین کشور ساحلی تنگه، منافع مستقیمی در ثبات آن دارد. به نظر میرسد ایران در حال حرکت به سمت مدلی است که در آن عبور و مرور دریایی، امنیت انرژی و مدیریت بحران در خلیج فارس از طریق نوعی سازوکار امنیت منطقهای و بدون حضور مستقیم بازیگران فرامنطقهای تعریف شود که البته تحقق کامل آن نیازمند کاهش سطح بیاعتمادی میان تهران و برخی کشورهای عربی است.
این پژوهشگر مسائل بینالملل خاطرنشان کرد، نگاه ایران به کشورها نیز دیگر صرفا بر اساس تقسیمبندی سنتی منطقهای و فرامنطقهای تعریف نمیشود، بلکه مفهوم ائتلاف اهمیت پیدا کرده است. تهران پیشتر نیز در اوج تنش با آمریکا اعلام کرده بود که عبور کشتیهای متعلق به کشورهای دوست از جمله روسیه و چین را تضمین میکند. این موضع نشان میدهد ایران در حال طراحی نوعی نظم دریایی مبتنی بر همسویی ژئوپلیتیکی است.
روسیه در این معادله جایگاه ویژهای دارد، چرا که علاوه بر همکاریهای راهبردی با تهران، در شرایط تحریم و فشار غرب بخشی از منافع اقتصادی و امنیتی خود را در تداوم همکاری با ایران تعریف میکند. چین نیز به دلیل وابستگی به امنیت انرژی خلیج فارس و پروژههای کلان اقتصادی خود، خواهان ثبات کنترلشده در منطقه است. از سوی دیگر، اگر ایران احساس کند کشوری در چارچوب ائتلاف عملیاتی آمریکا و اسرائیل علیه منافع تهران عمل میکند، بعید نیست محدودیتهایی را در حوزه تردد دریایی علیه آن اعمال کند.
واحدی افزود، به همین دلیل، حذف بند مربوط به هرمز از تفاهم احتمالی با آمریکا را نباید نشانه عقبنشینی ایران تلقی کرد، بلکه بیشتر باید آن را تلاشی برای حفظ اهرم راهبردی و انتقال پرونده امنیت خلیج فارس به یک مدل منطقهمحور دانست. تهران بر این باور است که هرگونه ترتیبات پایدار در خلیج فارس زمانی امکانپذیر خواهد بود که کشورهای ساحلی خود مسئولیت امنیت آبراهها را بر عهده بگیرند و بازیگران خارجی صرفا در حاشیه قرار گیرند. این رویکرد اگرچه با موانع و رقابتهای ژئوپلیتیکی جدی روبهرو است، اما نشان میدهد ایران در حال حرکت از سیاست صرفا تدافعی به سمت مهندسی یک نظم امنیتی جدید در پیرامون خود است.
