آیا ایران میتواند از شانگهای یک اهرم قدرت بسازد؟
© telegram ir_sputnik
/ اشتراک
هیراد مخیری استاد دانشگاه و کارشناس مسائل بینالملل در گفتوگو با اسپوتنیک اظهار داشت: در بیان اهمیت اجلاس شانگهای و دیدار ولادیمیر پوتین و مسعود پزشکیان خوب است ابتدا اشارهای به جایگاه سازمان همکاری شانگهای و رفتار قابل توجه دولتها داشته باشیم.
حضور کشورها در یک سازمان مشترک همچون شانگهای به معنای یکسان بودن منافع و محاسبات آنها نیست. به عنوان نمونه روسیه و چین از نظر وزن سیاسی، اقتصادی و نظامی جایگاه متفاوتی در سازمان دارند و ایران نیز یک قدرت مهم منطقهای است و کشورهای آسیای مرکزی تلاش میکنند در میان این قدرتها، دامنه انتخاب و استقلال تصمیمگیری خود را حفظ کنند.
وی در ادامه افزود، به همین دلیل، شانگهای را باید مجموعهای از منافع مشترک و در عین حال محاسبات متفاوت اعضای آن دانست. قرقیزستان در دوره ریاستش با همین موازنه روبهروست. اقتصاد این کشور به روسیه و چین پیوند عمیقی دارد، اما ارتباط با غرب را هم نمیتواند کنار بگذارد. بنابراین بیشکک احتمالاً تلاش میکند همکاری با ایران و سایر اعضای شانگهای را پیش ببرد، بدون اینکه این سازمان را به عرصه تقابل مستقیم با غرب تبدیل کند. برای یک کشور کوچک آسیای مرکزی، حفظ چند مسیر ارتباطی از انتخاب یک اردوگاه مشخص کمهزینهتر است.
مخیری تصریح کرد، در حوزه امنیت نیز ایران ظرفیتهایی دارد که میتواند برای شانگهای کاربرد عملی پیدا کند. ایجاد سازوکارهای جدید برای مقابله با تهدیدهای امنیتی و مواد مخدر، با توجه به موقعیت ایران در مجاورت افغانستان و مسیرهای ارتباطی آسیای مرکزی، اهمیت خاصی دارد.
به هرحال، ایران تجربه چند دهه مقابله با قاچاق مواد مخدر را در اختیار دارد و میتواند در تبادل اطلاعات، کنترل مسیرهای ترانزیتی و همکاری میان نهادهای امنیتی کشورهای عضو نقش فعالتری بگیرد. چنین همکاریهایی برای تهران اهمیت دیگری هم دارد و عضویت ایران در شانگهای زمانی وزن بیشتری پیدا میکند که حضور آن در ساختارهای سازمان به کارکرد مشخص امنیتی و عملیاتی برسد.
لازم به ذکر است، بحران آب و محیط زیست نیز یک فرصت مهم و هنوز استفاده نشده است. باید توجه داشته باشیم که مسئله آب در آسیای مرکزی فقط موضوع کشاورزی نیست و به امنیت غذایی، تولید انرژی و روابط میان کشورهای منطقه مربوط میشود. ایران با تجربه طولانی در مدیریت آب در مناطق خشک، میتواند در زمینه فناوریهای کاهش مصرف، بازچرخانی آب و مدیریت منابع محدود با کشورهای آسیای مرکزی همکاری کند.
وی در ادامه افزود، به همین دلیل، شانگهای را باید مجموعهای از منافع مشترک و در عین حال محاسبات متفاوت اعضای آن دانست. قرقیزستان در دوره ریاستش با همین موازنه روبهروست. اقتصاد این کشور به روسیه و چین پیوند عمیقی دارد، اما ارتباط با غرب را هم نمیتواند کنار بگذارد. بنابراین بیشکک احتمالاً تلاش میکند همکاری با ایران و سایر اعضای شانگهای را پیش ببرد، بدون اینکه این سازمان را به عرصه تقابل مستقیم با غرب تبدیل کند. برای یک کشور کوچک آسیای مرکزی، حفظ چند مسیر ارتباطی از انتخاب یک اردوگاه مشخص کمهزینهتر است.
مخیری تصریح کرد، در حوزه امنیت نیز ایران ظرفیتهایی دارد که میتواند برای شانگهای کاربرد عملی پیدا کند. ایجاد سازوکارهای جدید برای مقابله با تهدیدهای امنیتی و مواد مخدر، با توجه به موقعیت ایران در مجاورت افغانستان و مسیرهای ارتباطی آسیای مرکزی، اهمیت خاصی دارد.
به هرحال، ایران تجربه چند دهه مقابله با قاچاق مواد مخدر را در اختیار دارد و میتواند در تبادل اطلاعات، کنترل مسیرهای ترانزیتی و همکاری میان نهادهای امنیتی کشورهای عضو نقش فعالتری بگیرد. چنین همکاریهایی برای تهران اهمیت دیگری هم دارد و عضویت ایران در شانگهای زمانی وزن بیشتری پیدا میکند که حضور آن در ساختارهای سازمان به کارکرد مشخص امنیتی و عملیاتی برسد.
لازم به ذکر است، بحران آب و محیط زیست نیز یک فرصت مهم و هنوز استفاده نشده است. باید توجه داشته باشیم که مسئله آب در آسیای مرکزی فقط موضوع کشاورزی نیست و به امنیت غذایی، تولید انرژی و روابط میان کشورهای منطقه مربوط میشود. ایران با تجربه طولانی در مدیریت آب در مناطق خشک، میتواند در زمینه فناوریهای کاهش مصرف، بازچرخانی آب و مدیریت منابع محدود با کشورهای آسیای مرکزی همکاری کند.
این استاد دانشگاه در ادامه خاطر نشان کرد، برای همکاری در زمینه فضای سایبری هم شرایط مشابهی وجود دارد. زیرساختهای انرژی، ارتباطات، بانکداری و حملونقل کشورهای عضو در معرض تهدیدهای مشترک قرار دارند. بنابراین ایجاد یک "سپر سایبری" اگرچه به معنای یک ساختار واحد و عملیاتی هنوز وجود ندارد، اما ایجاد شبکه مشترک هشدار، تبادل اطلاعات و حفاظت از زیرساختهای حیاتی میتواند از همکاریهای جدی آینده شانگهای باشد.
مخیری در مورد گفتوگوهای پزشکیان با پوتین و شی جینپینگ اذعان داشت که باید میان آنچه میدانیم و آنچه تحلیل میکنیم فاصله روشنی بگذاریم. اگرچه هنوز چیزی از محور محتوای مذاکرات پشت درهای بسته کامل منتشر نشده، اما دستورکار این دیدارها را میتوان از منافع کشورها فهمید. امنیت منطقه، انرژی، ترانزیت، تجارت و تحولات خاورمیانه برای تهران، مسکو و پکن اهمیت مشترک دارند. برای ایران، حضور همزمان در کنار روسیه و چین فرصت افزایش قدرت مانور در برابر فشار خارجی را فراهم میکند. تهران به دنبال آن است که ظرفیت جغرافیایی خود را در مسیرهای ترانزیتی، موقعیت انرژی و روابط با اقتصادهای اوراسیایی به اهرم سیاسی و اقتصادی تبدیل کند. اگر در بیشکک توافقهای مشخصی در این حوزهها شکل بگیرد، ارزش این اجلاس برای ایران بسیار فراتر از یک دیدار تشریفاتی خواهد بود.
