کارشناس: پوتین حامی دیپلماسی و مسکو خواهان کاهش تنش میان تهران و واشنگتن
© REUTERS Nathan Howard
اشتراک
هیراد مخیری استاد دانشگاه و کارشناس مسائل بینالملل ر گفتوگو با اسپوتنیک اظهار داشت: اظهارات اخیر ولادیمیر پوتین را میتوان به نوعی پیامی در حمایت از تداوم مسیر دیپلماتیک ارزیابی کرد. برای مسکو، پرونده هستهای ایران یک موضوع صرفاً دوجانبه میان تهران و واشنگتن تلقی نمیشود بلکه بخشی از معادلات امنیتی خاورمیانه و یکی از متغیرهای مؤثر بر توازن قوا در محیط پیرامونی روسیه محسوب میشود. کرملین بنابراین از هر روندی که احتمال تشدید بحران را کاهش دهد، استقبال میکند.
مهیری در ادامه افزود، ایفای نقش میانجی یا واسطه رسمی مذاکرات، مستلزم پذیرش این جایگاه از سوی هر دو طرف است. در اینجا باید میان دو سطح تحلیلی تمایز قائل شد. در سطح ساختاری، روابط روسیه و ایالات متحده همچنان در چارچوب رقابت نظاممحور و تحت تأثیر مسئله اوکراین قرار دارد؛ عاملی که بهطور طبیعی محدودیتهایی بر دامنه مانور دیپلماتیک مسکو تحمیل میکند.
اما در سطح دوجانبه و تاکتیکی، شواهدی از تلاش ترامپ برای بازسازی ارتباط مستقیم با پوتین و بهرهگیری از کانال مسکو برای برقراری ارتباط با تهران در دست است. این روند که با گزارشهای پیشین درباره هماهنگی دو رئیسجمهور در این زمینه و همچنین موضعگیری اخیر پوتین در نشست روسیه-آسهآن درباره تفاهمنامه ایران-آمریکا همراستاست. این تمایز نشان میدهد که رقابت ساختاری، لزوماً به معنای بیمیلی واشنگتن به بهرهگیری تاکتیکی از نقش مسکو نیست، بلکه آنچه بعید به نظر میرسد، واگذاری مدیریت یا هدایت کامل روند مذاکرات به روسیه است، نه مشارکت محدود آن در تسهیل ارتباطات.
باید توجه داشته باشیم که محیط بینالمللی کنونی با دوران مذاکرات برجام تفاوت بنیادین دارد، زیرا خروج آمریکا از برجام و تغییرات گسترده در چارچوب قانونی داخلی ایران و رخداد جنگ چهل روزه و همچنین تقابل روسیه و اروپا بر سر اوکراین، دامنه هماهنگی چندجانبهای که در دوره برجام میان روسیه و اروپا وجود داشت را از میان برده است.
مخیری خاطرنشان کرد، در چنین فضایی، مسکو ضمن حفظ روابط راهبردی با تهران، از سازوکارهایی حمایت میکند که مانع گسترش بیثباتی در خاورمیانه شوند، چرا که هرگونه بحران جدید پیامدهای مستقیمی بر امنیت اوراسیا و منافع ژئوپلیتیکی روسیه خواهد داشت. بر این اساس، احتمال ایفای نقش تسهیلکننده از سوی روسیه بیش از نقش میانجی رسمی است. در شرایط حاضر، مسکو خواهان حضور مؤثر در روند دیپلماتیک است، اما از پذیرش جایگاهی که مستلزم تأیید همزمان تهران و واشنگتن باشد پرهیز میکند. این رویکرد با منطق رفتار قدرتهای بزرگ در محیط رقابتی نظام بینالملل چندقطبی سازگارتر است.
مهیری در ادامه افزود، ایفای نقش میانجی یا واسطه رسمی مذاکرات، مستلزم پذیرش این جایگاه از سوی هر دو طرف است. در اینجا باید میان دو سطح تحلیلی تمایز قائل شد. در سطح ساختاری، روابط روسیه و ایالات متحده همچنان در چارچوب رقابت نظاممحور و تحت تأثیر مسئله اوکراین قرار دارد؛ عاملی که بهطور طبیعی محدودیتهایی بر دامنه مانور دیپلماتیک مسکو تحمیل میکند.
اما در سطح دوجانبه و تاکتیکی، شواهدی از تلاش ترامپ برای بازسازی ارتباط مستقیم با پوتین و بهرهگیری از کانال مسکو برای برقراری ارتباط با تهران در دست است. این روند که با گزارشهای پیشین درباره هماهنگی دو رئیسجمهور در این زمینه و همچنین موضعگیری اخیر پوتین در نشست روسیه-آسهآن درباره تفاهمنامه ایران-آمریکا همراستاست. این تمایز نشان میدهد که رقابت ساختاری، لزوماً به معنای بیمیلی واشنگتن به بهرهگیری تاکتیکی از نقش مسکو نیست، بلکه آنچه بعید به نظر میرسد، واگذاری مدیریت یا هدایت کامل روند مذاکرات به روسیه است، نه مشارکت محدود آن در تسهیل ارتباطات.
باید توجه داشته باشیم که محیط بینالمللی کنونی با دوران مذاکرات برجام تفاوت بنیادین دارد، زیرا خروج آمریکا از برجام و تغییرات گسترده در چارچوب قانونی داخلی ایران و رخداد جنگ چهل روزه و همچنین تقابل روسیه و اروپا بر سر اوکراین، دامنه هماهنگی چندجانبهای که در دوره برجام میان روسیه و اروپا وجود داشت را از میان برده است.
مخیری خاطرنشان کرد، در چنین فضایی، مسکو ضمن حفظ روابط راهبردی با تهران، از سازوکارهایی حمایت میکند که مانع گسترش بیثباتی در خاورمیانه شوند، چرا که هرگونه بحران جدید پیامدهای مستقیمی بر امنیت اوراسیا و منافع ژئوپلیتیکی روسیه خواهد داشت. بر این اساس، احتمال ایفای نقش تسهیلکننده از سوی روسیه بیش از نقش میانجی رسمی است. در شرایط حاضر، مسکو خواهان حضور مؤثر در روند دیپلماتیک است، اما از پذیرش جایگاهی که مستلزم تأیید همزمان تهران و واشنگتن باشد پرهیز میکند. این رویکرد با منطق رفتار قدرتهای بزرگ در محیط رقابتی نظام بینالملل چندقطبی سازگارتر است.
